Materia wyspy

Drzewo deszczowe (rain tree) — o koronie tak szerokiej, że bywa rozłożystsza niż wysoka, do trzydziestu metrów rozpiętości. Jego liście składają się na noc i przed deszczem, jakby drzewo samo zasypiało.

Splecione, krzyżujące się włókna sprawiają, że suar nie pęka w suchym klimacie — dlatego kochają go rzeźbiarze i importerzy poza tropikami. Faliste usłojenie od miodu po gorzką czekoladę nie powtarza się w żadnej desce dwa razy.

Drewno, z którego budowano pokłady oceanicznych statków — złoty standard tam, gdzie liczyła się odporność na wodę i sól. Naturalne oleje (tektochinony) działają jak wbudowana impregnacja, a krzemionka chroni przed pękaniem w cyklach mokro-sucho.

Najcenniejszy tek rośnie na Jawie, na plantacjach zakładanych jeszcze przez Holendrów na początku XIX wieku, dziś zarządzanych przez państwowe leśnictwo Perhutani. Klasyczny mebel powstaje z drzewa, które rosło sześćdziesiąt–osiemdziesiąt lat.

Pnącze, które w dżungli potrafi osiągnąć sto metrów długości. Cięte, parzone i wyginane ręcznie, zamienia się w lampy, lustra i fotele.

Indonezja to największy producent rattanu na świecie — około osiemdziesięciu procent globalnej podaży, z ponad trzystu gatunków rosnących głównie na Kalimantanie i Sulawesi. Żywy splot przepuszcza światło jak liście, dlatego rattanowe klosze rzucają cień, który zmienia pokój w ogród o zmierzchu.

Na rzekach i jeziorach Jawy to inwazyjny chwast — rozrasta się tak szybko, że dławi rybołówstwo i odbiera wodzie tlen. A jednak z tego utrapienia rodzi się materiał: zbiór łodyg jednocześnie odmula jezioro.

Wysuszone na słońcu i spłaszczone łodygi skręca się w gruby, miękki warkocz. Kosze z eceng gondok pachną sianem i słońcem — to najbardziej „domowy” ze splotów: cieplejszy od wikliny, trwalszy niż się wydaje. Rzecz, która oczyszcza wodę, zanim trafi do Twojego wnętrza.

Umywalki Sari Bali zaczynają życie jako głazy w korytach balijskich rzek. Szlifowane tygodniami, zachowują chłód i ciężar żywiołu.

Bali ma też własny kamień świątynny — paras, miękki wulkaniczny tuff, z którego od wieków kuje się posągi bogów. Onyks (indonezyjski wydobywa się m.in. w Tulungagung na Jawie) to półprzezroczysty kamień, który podświetlony od środka świeci jak księżyc. Stąd imię naszej umywalki: Bulan.

Miękki tuż po wydobyciu, twardnieje z każdym rokiem — rzemieślnicy mówią, że kamień „zasypia" w nadanym mu kształcie.

Figury z piaskowca niosą chłodny, mineralny spokój. Deszcz im nie straszny; dopisuje tylko kolejne warstwy patyny.

Wzór rysowany na tkaninie gorącym woskiem, który blokuje barwnik — stąd nazwa, wywodzona z jawajskiego „pisania kropkami”. Batik tulis rysuje się ręcznie narzędziem canting przez tygodnie; batik cap odbija miedzianą pieczęcią. UNESCO wpisało indonezyjski batik na listę dziedzictwa w 2009 roku.

Prawdziwy batik poznasz po tym, że wzór jest równie wyraźny po obu stronach tkaniny. Druk widać tylko z jednej. A jeśli szukasz tkactwa jeszcze rzadszego, przeczytaj o geringsing — jedynej podwójnie tkanej tkaninie Indonezji.

Skorupa kokosa, wypolerowana do połysku ciemnego szkła, zostaje miską na poranek. Nic się nie marnuje — to zasada wyspy, nie moda.

Sandałowiec (po balijsku cendana) to zapach świątyń: ciepły, kremowy, cierpliwy. Obok niego balijskie kadzidła kryją gaharu — ciemną, wonną żywicę, którą zranione drzewo agarowe wytwarza w obronie przed grzybem. Świat zna ją pod nazwą oud.