Rzeźba w drewnie z Mas — wioska, która nauczyła Bali rzeźbić

Mas znaczy „złoto”. Ta niewielka wioska tuż na południe od Ubud nie wydobywa jednak kruszcu — jej złotem od pokoleń jest drewno i to, co potrafią z niego wyprowadzić miejscowe dłonie. Od lat trzydziestych XX wieku Mas jest sercem balijskiej rzeźby, punktem, w którym rzemiosło wyspy przeszło w sztukę.

Wioska, w której rzeźbi niemal każdy dom

W Mas rzeźbiarstwo nie jest zawodem wybranych — jest tkanką wioski. Niemal każde gospodarstwo związane jest z rzeźbą, a umiejętność przechodzi z ojca na syna. Międzynarodową sławę przyniosły wiosce lata dwudzieste i trzydzieste, gdy osiedlili się tu europejscy artyści — Walter Spies i Rudolf Bonnet — i wsparli lokalnych twórców, dając początek ruchowi, który wyniósł balijską sztukę na świat.

Ida Bagus Tilem — mistrz, który rzeźbił emocje

Z Mas pochodził jeden z największych balijskich rzeźbiarzy — Ida Bagus Tilem (1936–1993), syn równie cenionego Ida Bagus Nyany. Tilem zapisał się w historii jako pierwszy, który zamiast walczyć z naturalnie powyginanym, zdeformowanym drewnem, wykorzystał jego kształt, by w abstrakcyjny sposób oddać ludzkie emocje. W szczytowym okresie miał ponad stu uczniów, a jego rzeźba reprezentowała Indonezję na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1964 roku.

To ważna lekcja o rzemiośle: mistrz nie narzuca drewnu formy, lecz słucha, co drewno chce się stać. Balijczycy nazywają tę wrażliwość częścią taksu — duchowej energii, którą twórca zostawia w dziele.

Drewno ma znaczenie

Nie każde drewno nadaje się do każdej rzeźby. Rzeźbiarze z Mas sięgają po różne gatunki, zależnie od tego, co tworzą:

• Nangka (chlebowiec) — Balijczycy uważają je za najlepsze do rzeźby; ma ciepły, złocisty odcień i tradycyjnie służy do figur religijnych.
• Suar (drzewo deszczowe) — ciemne, o splecionych włóknach, które nie pęka; z niego powstają większe formy i posągi.
• Waru (hibiskus) — biały z jasnoszarym, daje charakterystyczne dwutonowe rzeźby.
• Albesia — miękkie, białe, najczęściej używane do drobniejszych prac.

Zanim rzeźbiarz sięgnie po dłuto, zwykle zaczyna od ofiary i modlitwy do Dewi Saraswati, bogini wiedzy i sztuki. Bo w balijskim rozumieniu dzieło zaczyna się nie od pierwszego cięcia, lecz od intencji.